Najważniejsze komendy na jachcie – słownik początkującego kursanta

Pierwsza lekcja na jachcie potrafi być przytłaczająca. Instruktor wydaje komendy, wszyscy wokół sprawnie się krzątają, a Ty stoisz i zastanawiasz się, co właściwie znaczy „klar” i dlaczego wszyscy tak bardzo się tym przejmują. Spokojnie – każdy żeglarz przez to przechodził. Na kursach Aquilo24 komendy uczysz się nie z przypadkowych źródeł, ale z jednego, spójnego schematu – dokładnie takiego, jakiego używa cała nasza kadra. Zebraliśmy dla Ciebie najważniejsze komendy z naszego dzienniczka żeglarskiego, żebyś mógł się z nimi oswoić, zanim wejdziesz na pokład.

Spis treści:

• Jak zbudowana jest komenda żeglarska
• Cztery zasady wydawania komend
• Komendy na cumy, szpringi, bresty i muringi
• Komendy na żagle
• Zwrot przez sztag i zwrot przez rufę
• Komendy na silnik
• Komendy na ster i na sternika
• Komendy na kotwicę
• Manewr „człowiek za burtą”
• Co dalej – kursy żeglarskie i motorowodne Aquilo24

Jak zbudowana jest komenda żeglarska

Komenda na jachcie to nie przypadkowe hasło – to element dokładnego schematu komunikacji między kapitanem a załogą. Każda komenda ma swoją budowę:

STRONA | ŻAGIEL | LINA | CZYNNOŚĆ

Na przykład: „prawy fok szot wybierz” – wskazujemy stronę, element ożaglowania, linę i to, co ma się z nią stać. Dzięki temu komenda jest jednoznaczna, nawet gdy na pokładzie jest głośno i nie ma czasu na tłumaczenia.

Cały schemat wygląda zwykle tak:

• Kapitan wydaje polecenie przygotowania: „przygotować grot do stawienia”.
• Załogant potwierdza gotowość do wykonania: „jest przygotować grot do stawienia”.
• Po wykonaniu czynności przygotowawczej załogant melduje: „grot do stawienia klar”.
• Kapitan wydaje komendę właściwą: „grot staw”.
• Załogant potwierdza wykonanie: „jest grot staw”, a po zakończeniu manewru melduje ponownie „klar”.

Ten rytm – polecenie, potwierdzenie, meldunek klar – powtarza się właściwie przy każdym manewrze na jachcie, niezależnie od tego, czy dotyczy on cum, żagli, silnika czy kotwicy.

Cztery zasady wydawania komend

Zanim kapitan wyda pierwszą komendę na pokładzie, warto pamiętać o czterech zasadach:

• Adresat komendy. Komenda musi mieć konkretnego odbiorcę – załogantkę lub załoganta, któremu przydzielone jest zadanie.
• Cisza manewrowa. Rozmowy na pokładzie w trakcie manewru rozpraszają i utrudniają komunikację – przed komendą warto je zakończyć.
• Donośność i jednoznaczność. Komenda powinna być wydana głośno i zrozumiale, z egzekwowaniem odpowiedzi od adresata.
• Spokój i opanowanie. Dobry kapitan wie, co chce zrobić i co chce powiedzieć, bo przygotował się do manewru wcześniej.

Komendy na cumy, szpringi, bresty i muringi

Cumy nazywamy odpowiednio do miejsca, w którym pracują – mamy więc cumy, szpringi, bresty i muringi dziobowe oraz rufowe. Typowa sekwencja komend przy pracy z cumą wygląda tak:

• Kapitan: „Przygotować cumę dziobową do podania/oddania”.
• Załogant: „Jest przygotować cumę dziobową do podania/oddania”.
• Po przygotowaniu liny załogant melduje: „Cuma dziobowa do podania/oddania klar”.
• Kapitan: „Cumę dziobową podaj/oddaj”.
• Załogant: „Jest cumę dziobową podaj/oddaj”, a następnie melduje: „Cuma dziobowa na lądzie/pokładzie” i po zakończeniu czynności: „klar”.
• Kapitan kończy manewr komendą: „Cumy (szpringi, bresty, muringi) obłożyć. Tak stoimy”.

W zależności od tego, czy linę mamy poluzować, czy napiąć, używamy komend luzuj, lub wybieraj.

Komendy na żagle

Stawianie i zrzucanie żagli przebiega według tego samego schematu: przygotowanie, meldunek klar, komenda właściwa, potwierdzenie i kolejny meldunek klar.

• Kapitan: „Przygotować grot/fok do stawienia/zrzucenia”.
• Załogant: „Jest przygotować grot/fok do stawienia/zrzucenia”, a po przygotowaniu: „grot/fok do stawienia/zrzucenia klar”.
• Przy stawianiu żagla kapitan komenderuje: „Grot/fok staw”, a po postawieniu i wyklarowaniu fału załogant melduje: „grot/fok po stawieniu klar”.
• Jeśli fok jest na rolerze, używa się komendy: „prawy/lewy foka szot wybierz”.
• Przy zrzucaniu żagla, po rozklarowaniu fałów i uporządkowaniu lin, kapitan wydaje komendę: „grot/fok dół” lub „grot/fok precz”.

Zwrot przez sztag i zwrot przez rufę

Ustawienie żagli do wiatru pozornego to jeden z podstawowych manewrów, jakich uczysz się na kursie.

Zwrot przez sztag:

• Kapitan: „prawy/lewy foka szot wybieraj/wybierz”, potem „prawy/lewy foka szot luz/luzuj”.
• Komenda do manewru: „Do zwrotu przez sztag”.
• W trakcie zwrotu: „prawy/lewy foka szot luz”, a po jego zakończeniu: „prawy/lewy foka szot wybieraj”.

Zwrot przez rufę:

• Komenda do manewru: „Do zwrotu przez rufę”.
• Następnie: „prawy/lewy foka szot wybieraj”, a po chwili: „prawy/lewy foka szot luzuj”.

Komendy na silnik

Przy pracy z silnikiem zaburtowym obowiązuje podobnie precyzyjny schemat:

• Kapitan: „Zapuścić/uruchomić silnik” – załogant: „jest zapuścić/uruchomić silnik”.
• „Mała (pół, marszowa) naprzód” / „mała (pół, cała) wstecz” – określają prędkość i kierunek pracy silnika.
• „Silnik stop/bieg jałowy” – zatrzymanie pracy silnika.
• „Odstawić/wyłączyć silnik” – załogant melduje: „silnik odstawiony/wyłączony”.

Gdy załoga chce zapracować żaglami na biegu wstecznym, kapitan wydaje komendę: „Grot/fok prawo/lewo na wiatr”. Gdy trzeba przestać pracować żaglami wstecz: „grot/fok luz”.

Komendy na ster i na sternika

Komendy różnią się w zależności od tego, czy załogant fizycznie obsługuje ster, czy sam prowadzi jacht jako sternik.

Na ster:

• „Ster lekko prawo/lewo” – wychylenie płetwy sterowej ok. 15°.
• „Ster prawo/lewo” – wychylenie od ok. 30° do 45°.
• „Ster prawo/lewo na burt” – całkowite wychylenie płetwy sterowej.
• „Ster zero” – ustawienie płetwy sterowej w osi jachtu.

Na sternika:

• „Sternik ostrzyć” / „sternik odpadać” – zmiana kursu względem wiatru.
• „Sternik tak trzymać” – utrzymanie obecnego kursu.
• „Sternik prawiej/lewiej” – chwilowa zmiana kursu o ok. 5°, po czym powrót do trzymania kursu.
• „Sternik do linii wiatru (do bajdewindu itd.)” – ustawienie kursu względem wiatru.
• „Sternik kurs na…” – wskazanie punktu orientacyjnego, na który sternik ma sterować.

Komendy na kotwicę

Rzucanie i wybieranie kotwicy to manewr, który również ma swój ściśle określony przebieg komend:

• Kapitan: „Przygotować kotwicę do rzucenia” – po przygotowaniu załogant melduje: „kotwica do rzucenia klar”.
• Kapitan: „Kotwicę rzuć” – załogant melduje: „kotwica trzyma”, a kapitan wydaje polecenie: „wywiesić kulę/światło kotwiczne”.
• Przy wybieraniu: „Przygotować kotwicę do wybierania” – „kotwica do wybierania klar” – „kotwicę wybierać”.
• Kapitan może zapytać: „Jak patrzy kotwica?” – załogant odpowiada, z której strony dziobu zachodzi łańcuch, np. „kotwica patrzy w prawo/lewo”, a w końcowej fazie: „kotwica pion”, „kotwica pod dziobem”.
• Manewr kończy się komendami: „Kotwica na pokład” i „sklarować kotwicę”, po czym załogant melduje: „kotwica klar”.

Manewr „człowiek za burtą”

To jeden z manewrów ćwiczonych na każdym kursie żeglarskim – zarówno na żaglach, jak i na silniku. W sytuacji awaryjnej nie ma czasu na zastanawianie się, dlatego wchodzi on w skład zajęć praktycznych każdego programu: kursu dziennego podstawowego, wieczorowego regularnego i weekendowego rozszerzonego. Właśnie dlatego warto go przećwiczyć wielokrotnie – żeby w stresującej sytuacji działać odruchowo, a nie na podstawie wiedzy z podręcznika.

Co dalej – kursy żeglarskie i motorowodne Aquilo24

Słownik komend to dobry początek, ale prawdziwej sprawności nabierzesz dopiero na wodzie – powtarzając schemat: polecenie, potwierdzenie, meldunek klar, aż stanie się on odruchem.

Jeśli interesuje Cię świat motorowodny, sprawdź kurs na patent sternika motorowodnego we Wrocławiu – program, który nie ogranicza się do egzaminu, ale uczy prowadzenia mocnych jednostek w realnych warunkach, przez śluzy i po wrocławskich rzekach.